Στη γωνία του σχολείου, που χτίστηκε το 1906, είναι τοποθετημένος ένας ακρογωνιαίος λίθος, παρμένος από το πρώην κατεστραμμένο σχολείο απ’ τους επιδρομείς, άριστα σκαλισμένη η χρονολογία 1875. Σ’αυτο το σχολείο υπηρέτησαν πολλοί δάσκαλοι, όπως ο Γουζιοϋνης, ο Σουλιώπτουλος, ο Σ. Τσάκας, ο Σ. Σιέκας, ο Χριστάκης κ.ά.
Στη γωνία του σχολείου, που χτίστηκε το 1906, είναι τοποθετημένος ένας ακρογωνιαίος λίθος, παρμένος από το πρώην κατεστραμμένο σχολείο απ’ τους επιδρομείς, άριστα σκαλισμένη η χρονολογία 1875. Σ’αυτο το σχολείο υπηρέτησαν πολλοί δάσκαλοι, όπως ο Γουζιοϋνης, ο Σουλιώπτουλος, ο Σ. Τσάκας, ο Σ. Σιέκας, ο Χριστάκης κ.ά.
Η θέληση των παιδιών για μάθηση, των γονέων για την εκπαίδευση των παιδιών τους και η ακούραστη δουλειά των δασκάλων, μπόρεσαν νσ μειώσουν δραστικά τον αναλφαβητισμό στο χωριό μας. Σύμφωνα την απογραφή των αναλφάβητων το 1949 το ποσοστό αυτό ανέρχονταν σε 5%, όταν στην Αλβανία το ποσοστό αυτό έφτανε το 70% του πληθυσμού.

Τον Απρίλιο του 1944 οι επιδρομείς έβαλαν φωτιά στο σχολείο και παρολίγο να πετάξουν στη φωτιά και την Γεωργίτσα Μπράσκα που προσπάθησε να σβήσει τη φωτιά. Οι φιλομαθείς Γριασδανίτες, όμως, ανοικοδόμησαν γρήγορα το καμένο σχολείο τους το 1946. Στο πρώτο μεταπολεμικό σχολείο δίδαξαν οι δάσκαλοι: Μ. Καραθάνος απ’ το Λαζάτι, ο Ζώτου απ’ το Αουψάτι, ο Θωμάς Αγοράς απ’ την Δρόβιανη; ο Δ. Τζώρος απ’ τη Μάλτσιανη, ο Δ. φίλης απ’ τη Σμίνετση κ.ά. Στο σχολείο της Γρηάσδανης πήραν τα πρώτα μαθήματαο Κώστας Σουλιώπουλος, όπου αργότερα υπηρέτησε δάσκαλος στο σχολείο Θεολόγου, παπάς στην περιοχή μας και αργότερα παπάς στην Αμερική.
Ο Δημήτρης Ιατρού που υπηρέτησε δάσκαλος στο Καρόκι και παπάς στο χωριό του, Αλέξης Ιατρού που έφτασε στο αξίωμα του υφυπουργού εμπορίου, ο Βαγγέλης Τζιομάκας που έγινε μία περίοδο προϊστάμενος στο υπουργείο βιομηχανίας, ο Νικόλας Α. Σταύρου καθηγητής σήμερα στο εκλεκτό Πανεπιστήμιο της Αμερικής Χάρβαρτ, στον κλάδο των διεθνών σχέσεων.

Ο Γεώργιος Ντάκος, τελειόφοιτος Πανεπιστημίου στην Αμερική και επιχειρηματίας στην Αμερική. Ο Δημήτρης Στέφος είταν τελειόφοιτος Πανεπιστημίου στη Ρουμανία, στον Κλάδο της νάφτας. Ο Νικόλας Γ Σταύρος δάσκαλος, τελειόφοιτος Παιδαγωγικής Ακαδημίας των Τιράνων. Ο Βασίλης Κωνσταντίνης, δημοδιδάσκαλος. Ο Αλέξης Κώστας ο οποίoς εργάστηκε σαν δάσκαλος μια μικρή περίοδο κ.ά.

Το 1949 το δημοτικό σχολείο του χωριού μας είχε 79 μαθητές και 3 δάσκαλους. Επειδή το κτίριο του σχολείου χωρούσε μόνον 2 αίθουσες, η τρίτη αίθουσα έγινε ίνα σπίτι του χωριού μας, του Δ. Ιατρού. Το 1960 οικοδομήθηκε το πρώτο οκτάχρονο σχολείο που ήταν και το πρώτο στην περιοχή της Γράβας. Στο σχολείο φοιτούσαν 92 μαθητές και δίδασκαν 4 δάσκαλοι. Ο αριθμός των μαθητών αυξάνονταν γρήγορα.

Το σχολικό έτος 1968 1969 ο αριθμός των μαθητών ανέρχονταν σε 194 και μαζί με τα παιδιά του νηπιαγωγείου έφθασε στους 216, ενώ ο αριθμός των δασκάλων στους 12. Το κέντρο του χωριού βούιζε απ’ τις χαρούμενες φωνές των παιδιών.

Σ’ αυτό το σχολείο υπηρέτησα 20 χρόνια σαν δάσκαλος και διευθυντής. Δεν μπορώ να περι¬γράψω τη χαρά των συγχωριανών μου όταν τους έφερα την είδηση ότι στο χωριό μας ανοίγει οχτατάξιο σχολείο.

Οι συγχωριανοί μου πέταξαν απ’ τη χαρά τους και δήλωσαν πρόθυμοι να δουλέψουν εθελοντικά για την ανέγερση του κτιρίου. Δεν ξεχνώ όταν μετέφεραν τις πέτρες εθελοντικά από απόσταση 600μ, μερικοί με τα ζώα και μερικοί στην πλάτη.

Το υλικό της σκεπής το έφεραν απ’ το βουνό, 2χμ μακριά, στην πλάτη τους, για να χτίσουν γρήγορα το σχολείο. Απ’ το σχολείο αυτό 60 μαθητές βρέθηκαν στα θρανία των μεσαίων σχολών του τόπου μας , ενώ 24 αποφοίτησαν με πολύ καλούς βαθμούς απ’ το Πανεπιστήμιο των Τιράνων στους κλάδους: ιατρικής 1, παιδαγωγικής
1. γεωπονικής 5, ζωοτέχνες 2, ηλεκτρικοί μηχανολόγοι 1, νάφτας 1 και οικονομολόγοι
2. Το κτίριο αυτό ήταν πραγματικά ένα λουλούδι στο κέντρο του χωριού που κάθε μέρα περίπου 200 παιδιά, σαν εργατικές μέλισσες απορροφούσαν το νέκταρ που παρήγαγε αυτό το σχολείο. Αργότερα άνοιξαν οκτάχρονα σχολεία και στα χωριά Γράβα, Καρόκι και Σμίνετση.

Το 1972 διορίστηκα διευθυντής της ζώνης στην περιοχή της Γράβας. Ανοίγω σήμερα το σημειωματάριο μου και με νοσταλγία βλέπω: Στα 6 χωριά της περιοχής, που βρίσκονται όλα στην κοιλάδα της Πόβλας, φοιτούσαν 754 μαθητές και δίδασκαν 36 δάσκαλοι, ενώ σήμερα φοιτούν μόνο 26 μαθητές. Γιατί αυτό; Γιατί; Κάθομαι κοντά στη φωτιά, τώρα πού μπήκα στα 19 χρόνια συνταξιούχος και σκέφτομαι: “Γιατί αυτή η περιοχή που ήταν και αρχαία κατοικημένη και πυκνοκατοικημένη να καταστρέφεται, να ερημώνεται για Τρίτη φορά;”

Αποδεικτικό για την αρχαία κατοικημένη είναι τα ευρήματα των ανασκαφών που έγιναν στο φρούριο του Σίνου. Εκεί βρέθηκαν μεταξύ των άλλων το πέτρινο τσεκούρι και δυο νομίσματα το ένα της Φοινίκης και το άλλο της Ηπείρου. Αυτά και αμέτρητα άλλα ευρήματα αποδεικνύουν ότι η περιοχή αυτή είναι κατοικημένη πριν από τον 4ο π.Χ. αιώνα.

Αυτό το αποδεικνύουν τρία φρούρια και εκτός από τα υπάρχοντα χωριά καταστράφηκαν: το χωριό Ρίπεση, οι απόγονοι του
οποίου κατοικούν στο χωρίο Ρίπεση της Αχαΐας στην Ελλάδα, η Μέγγουλη. το Ρουσιάτι, η Βιτσοκίτσα, η Βράνια κλπ.

Την πρώτη καταστροφή της περιοχής μας την μεταφέρνει ο θρύλος της Μονοβύζας η οποία σε αντεκδίκηση για τον σκοτωμό του παιδιού της, του Ιόλου, στο φρούριο της Ρίπεσης, κατάστρεψε τα μέρη αυτά.

Η δεύτερη καταστροφή έγινε στον 15–18ο αιώνα, στην περίοδο του εξισλαμισμού. Τότε καταστράφηκε το Ρουσιάτι, η Βιτσοκίτσα, η Μέγγουλη κ.ά.
Η ερήμωση της περιοχής για τρίτη φορά έγινε ύστερα από το 1990. Αποδεικτικό είναι ότι από 754 παιδιά υπάρχουν σήμερα μόνον 26. Αυτή τη φορά όμως οι επιδρομείς είναι η αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής πέρα απ’ τα σύνορα.

Κατεβαίνω λοιπόν στο κέντρο του χωριού και προσπαθώ ν’ ακούσω μια παιδική φωνή. Του κάκου προσπαθώ, γιατί δεν υπάρχει παιδάκι στο χωριό. Το σχολείο έκλεισε πριν από 2 χρόνια. Με δακρυσμένα μάτια αντικρίζω το σχολείο που για 20 ολόκληρα χρόνια δίδασκα.

Η σκεπή του έτοιμη να βουλιάξει, τα παράθυρα και οι πόρτες σάπισαν και η καταστροφή στο εσωτερικό του απερίγραπτη. Μια ανεκτίμητη βιβλιοθήκη καταστράφηκε, ο κόπος των μαθητών, δασκάλων και γονέων πάει χαμένος. Ευτυχώς που γλίτωσαν τα κύρια ντοκουμέντα τα οποία μεταφέρθηκαν στο οκτατάξιο σχολείο της Σμίνετσης.

Γιατί όλα αυτά;
Νικόλας Σταύρος (Συνταξιούχος Δάσκαλος)

Pop­u­lar­ity: 99% [?]